نقش تغذیه و رژیم درمانی در بیماران روانی

دسته‌بندی:
بدون دیدگاه

نقش تغذیه در اختلالات روانتغذیه و رژیم درمانی در بیماران اسکیزوفرنی

مطالعات حاکی از آن است که وزن بیماران اسکیزوفرن قبل از شروع بیماری مشابه همسالانشان بوده، اما با شروع بیماری، شروع به وزن گیری کرده اند به علاوه مشکلات تغذیه ای موجب تشدید عوارض روانی بیمار می شود. بنابراین ارتباط تغذیه و بیماری اسکیزوفرن دوطرفه است رفتارهای نادرست تغذیه علاوه بر عوارض جسمی موجب شدت یافتن مشکلات روحی می شود. بطوریکه افزایش مصرف قندهای تصفیه شده، گوشت قرمز، تخم مرغ و کاهش دریافت لبنیات با شیوع بیشتر مشکلات اسکیزوفرنی همراه است. ارتباط منفی بین مصرف حبوبات، ماهی و غذاهای دریایی با اسکیزوفرنی مشاهده شده است. دریافت بالای اسید چرب اشباع، دریافت پایین چرب امگا ۳ هم ممکن است علائم را بدتر کند. مطالعات در بیماران اسکیزوفرنی نشان داده شده است که مصرف نوشابه های گازدار و مصرف کم روغن های گیاهی و مغزها، موجب کاهش دریافت اسیدهای چرب دریافت اسیدهای چرب ضروری و آنتی اکسیدان ها می شود.

شایع ترین اختلال مرتبط با تغذیه در بیماران اسکیزوفرن، سندرم متابولیک است که شامل چاقی شکمی، افزایش قند خون، افزایش پروفایل های چربی و افزایش فشار خون است. شایع ترین سندرم متابولیک در این بیماران چاقی، دیابت و هیپرلپیدمی می باشد.

افزایش قند خون:

شیوع افزایش قند خون در بیمارانی که از داروهای آنتی سایکوتیک استفاده می کنند بالاتر است. احتمال بروز دیابت نوع ۲ در بیمارانی که  دریافت کننده  کلوزاپین و اولازاپین و بیماران کمتر از ۴۰ سال بیشتر است. این داروها مقاومت به انسولین ایجاد می کنند و اضافه وزن ایجاد شده توسط آنها نیز ممکن است خطر دیابت را افزایش دهد.

اضافه وزن و چاقی:

با توجه به خطر بالای چاقی در این افراد باید پایش مداوم  شاخص های ارزیابی در این افراد انجام گیرد. بهترین شاخص ارزیابی اندازه گیری دور کمر است دور کمر مساوی یا بالای ۹۰ سانتی متر در زنان و ۱۰۰ سانتی متر در مردان عامل خطر شناخته می شود.

هیپرلیپدمی:

پروفایل لیپیدی در بسیاری از بیماران اسکیزوفرن بالا است. افزایش کلسترول و تری گلیسرید موجب افزایش خطر بیماری های قلبی و عروقی می شود.

پیشنهاداتی برای بهبود سلامت عمومی و کاهش سندرم متابولیک در بیماران اسکیزوفرن:

۱- توصیه به دو برابر کردن مصرف میوه و سبزی و افزایش دریافت غلات کامل و لبنیات کم چرب است به علاوه چربی ها  به خصوص چربی های اشباع و کلسترول را باید در رژیم غذایی محدود کرد.

۲- این افراد می بایست مصرف لبنیات کم چرب از نوع پروبیوتیک را افزایش دهند این لبنیات حاوی باکتری های مفید هستند و یا رشد انها را در دستگاه گوارش افزایش می دهند. این مواد غذایی با کاهش جذب کلسترول از روده و ممانعت از سنتز کبدی آن موجب کاهش کلسترول خون می شوند به علاوه برگشت کلسترول از بافت به کبد برای دفع را افزایش می دهند. مصرف لبنیات کم چرب می تواند در کاهش وزن و بهبود خواب این بیماران نیز موثر باشد.

۳- روزانه حداقل ۲۵ گرم سویا مصرف کنند. سویا درکنترل وزن و چربی خون نقش مهمی دارد.

۴- وزن خود را در محدوده طبیعی نگه دارند. اگر چه کاهش وزن از طریق کاهش دریافت غذا در این بیماران دشوار است، اما می توان با انتخاب صحیح غذایی خطر اضافه وزن را کاهش داد. همواره باید درنظر داشت که گرسنگی عامل محرک در اختلالات روانی به شمار می رود و یک بیمار اسکیزوفرن هرگز نباید گرسنه بماند افزایش مصرف سبزیجات و میوه جات و استفاده از غلات سبوس دار کمک دهنده است.

۵- باید فعالیت بدنی خود را افزایش دهند، افزایش فعالیت بدنی حتی بدون کاهش وزن خطر متابولیکی را کاهش می دهد و کمک در ارتقائ سلامت روانی می کند. حداقل روزانه نیم  ساعت فعالیت بدنی با شدت متوسط داشته باشند.

۶- از مصرف قند بپرهیزید و به جای قند، شکر، آب نبات و شکلات های شیرین از خرمای خشک، توت خشک، و کشمش استفاده نمود. به جای نوشابه های حاوی قند  باید از آبمیوه های طبیعی استفاده کرد.

۷- دریافت اسیدهای چرب امگا۳- را افزایش دهید. دریافت امگا ۳- علاوه بر کمک به کنترل وزن و چربی­ خون، در اختلال روانی نیز موثر است. آجیل، روغن کلزا و ماهی چرب منابع خوب امگا۳- هستند که باید به مقدار کنترل شده ای مصرف شوند.

۸- مصرف روغن های جامد، کره، مارگارین و گوشت قرمز را به حداقل برسانید.

تغذیه در اختلال دوقطبی

مشکلات تغذیه ای متعددی در این بیماران دیده شده است. برخی از این مشکلات مثل چاقی، اختلال چربی و دیابت از عوارض  داروهای مصرفی هستند که باید با رعایت رژیم غذایی مناسب آنها را کنترل کرد. عادات غذایی نامناسب ناشی از رفتارهای مرتبط با بیماری  نیز بر تغذیه فرد موثرند. به عنوان مثال  شخص در دوره های بیماری ممکن است به کم خوری یا پرخوری مبتلا شود یا دریافت برخی گروه های غذایی مثل میوه و سبزی کاهش یابد. در برخی از این بیماران میل به مصرف کربوهیدرات  یا غذاهای چرب وجود دارد. کمبود برخی مواد مغذی در این بیماران شایع است که ممکن است ناشی از عوارض داروها یا عادات غذایی نادرست باشد. برخی کمبودهای غذایی ممکن است علت ایجاد کننده علائم بیماری نیز باشند که به بررسی برخی از این مواد مغذی می پردازیم:

آنتی اکسیدان ها

اکسیده شدن سلولها در اثر عوامل اکسیدان علت ایجاد بسیاری از اختلالات مزمن باشد. متابولیسم بالای مغز موجب می شود که تجمع اکسیدان ها در آن بیشتر باشد و بنابراین کمبود دریافت آنتی اکسیدان ها می تواند به مغز آسیب برساند. در بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی سطح برخی از آنتی اکسیدان ها در بدن بویژه مغز بالاتر از حد معمول است. به عنوان مثال، سطح وانادیم در بیماران دوقطبی بالا است که موجب مانیا، افسردگی و ملانکولی می شود. دریافت مکمل ویتامین C به میزان ۳گرم در روز می تواند موجب کاهش علائم بیماری همراه با کاهش وانادیم شود.

 افزایش دریافت میوه و سبزیجات تازه تامین کننده ویتامین C، بتاکاروتن ها و بسیاری دیگر از ترکیبات آنتی اکسیدان است که موجب بهبود عملکرد مغز می شود.

آنتی اکسیدان مفید دیگر در سلامت مغز تاثیرگذار می باشد، ویتامینE است بویژه که این ویتامین دریافت چربی فعال بوده و مغز خود از جنس چربی است. مهمترین منابع غذایی ویتامین، جوانه ها هستند.

امگا-۳

مصرف ماهی های چرب، با بهبود خلق و خو و کاهش علائم بیماری همراه است. مطالعات متعددی نشان داده اند که مصرف ماهی های چرب یا مکمل امگا- ۳ موجب کاهش عوارض اختلال دوقطبی می شود. این ماده مغذی موجب تولید انتقال دهنده های عصبی می شود که آرامش بخش هستند و تحریکات عصبی را کاهش می دهند. مصرف ۵۰۰-۱۰۰۰میلی گرم مکمل امگا-۳ در روز توصیه می شود.

 فولیک اسید و کوبالامین

کمبود اسیدفولیک و کوبالامین در این بیماران مشاهده شده که همراه با اختلالات خلق و کم خونی است کم خونی مشکل شایع در این بیماران است که احتمالا” به دلیل دریافت ناکافی مواد مغذی ایجاد می شود.

 این ویتامین ها در بسیاری از فعالیت های حیاتی بدن از جمله سنتز انتقال عصبی و گلبول های قرمز ضروری هستند، بنابراین دریافت مقدار کافی این ویتامین ها در این بیماران اهمیت  زیادی دارد. منابع غذایی اسیدفولیک یا ویتامینB9 سبزی های سبز تیره مثل اسفناج و نیز جگر است. کوبالامین یا ویتامین B12 در غذاهای حیوانی بویژه جگر، گوشت ها و تخم مرغ فراوان است.

لسیتین

برخی مطالعات حاکی از کاهش عوارض اختلال دوقطبی با مکمل یاری لیسیتین (فسفاتیدل کولین) است. این ماده به مقدار فراوان در تخم مرغ یافت می شود.

لسیتین شامل دو بخش کولین اینوزیتول است. کولین در فرآیندهای مرتبط با حافظه، یادگیری و هوشیاری مورد نیاز است. این ماده در ساخت غشاء و استیل کولین که یک انتقال دهنده عصبی است موردنیاز می باشد.

 اینوزیتول

ابنوزیتول ترکیب دیگری در لسیتین است که در سنتز نوروترانسمیتر سروتونین و استیل کولین مشارکت دارد. استفاده از مکمل لسیتین، کولین و اینوزیتول در بیماران دوقطبی درحال بررسی است. در حال حاضر توصیه به مصرف ۳۰-۱۰گرم فسفاتیدل کولین در این بیماران توصیه می شود. این مکمل احتمالا موجب کاهش چربی های خون نیز می گردد که در این بیماران مفید است.

تورین

این اسیدآمینه که در بدن ما از اسیدآمینه سیستئین ساخته می شود، از فعالیت های غیرنرمال الکتریکی مغز جلوگیری می کند. تاثیر مکمل آن در کاهش تشنج ثابت شده، اما در بیماران دوقطبی هنوز در حال بررسی است. بالا بودن تحریکات عصبی در این بیماران ناشی از بالا بودن استیل کولین است که با تجویز لیتیوم مهار می شود. تورین نیز بالا بودن استیل کولین را بلوکه می کند و تجویز آن نیاز به لیتیوم را کاهش  می دهد که با توجه به بالا بودن عوارض لیتیوم اهمیت زیادی دارد.

 تیروزین و فنیل آلانین

تیروزین  اسید آمینه ضروری است که پیش ساز نوراپی نفرین و دوپامین می باشد. اسیدآمینه فنیل آلانین که پیش ساز تیروزین  است نیز در افزایش سطح انتقال دهنده های عصبی نوراپی نفرین و دوپامین موثر است. مکمل یاری با این اسیدهای آمینه ممکن باعث بهبود علائم بیماری دوقطبی شود، اما باید توجه داشت که مکمل این اسید آمینه موجب افزایش فشارخون می شوند. به هرحال توجه  داشته باشید که مصرف خودسرانه مکمل های  فوق ممکن است  موجب ایجاد عوارض جدی شود. قبل مصرف هر کدام از آنها  با پزشک خود مشورت کنید.

 محدودکردن کافئین

مصرف کافئین بویژه در دوره های سرخوشی باید محدود شود.  به علاوه، کافئین با لیتیوم تداخل دارد، بنابراین مصرف نوشابه های کافئینی، قهوه و شکلات باید محدود شود. از طرفی مصرف کافئین باعث می شود که سیستم بدنی فرد مبتلا را نسبت به محرک های محیطی تحریک پذیرتر کند .

کنترل دریافت کالری 

توجه به دریافت کافی غذایی در این بیماران اهمیت زیادی دارد، زیرا دوره های کم خوری و پرخوری در آنان شایع است. در دوره های کم خوری نیاز به دریافت غذاهای غنی از انرژی و شاید مکمل های غذایی است. غذاها باید جذاب و خوش طعم باشند. در دوره های  پرخوری دسترسی به غذاهای پرکالری باید کاهش یابد، بویژه چاقی شکمی در این بیماران شایع است.

در دوره های سلامت، بیمار را  تشویق به ذخیره غذاهای سالم  برای دوره های بیماری کنید. به هرحال در دوره های شدید سرخوشی و افسردگی نیاز به حمایت اطرفیان برای تامین و نظارت بر دریافت کافی غذا هست. توجه کنید که لیتیوم و بسیاری دیگر از داروهای روانگردان موجب افزایش وزن می شوند، اما دوره های شوک درمانی موجب افزایش نیاز به انرژی می شوند.

افزایش فعالیت بدن

کاهش فعالیت بدنی بویژه در دوره های افسردگی  سلامت این بیماران را تهدید می کند، بنابراین تشویق و حمایت از انجام فعالیت های ورزشی ضروری است. به علاوه ورزش منظم از طرق مختلف از جمله افزایش سطح سروتونین موجب بهبود وضع روحی بیمار می شود.

نقش تغذیه در جهت پیشگیری از افسردگی

درحال حاضر مطالعات نشان داده است که در افرادی که رژیم غذایی آنها حاوی مقادیر زیادی گوشت، غذاهای فرآوری شده، غذاهای تخمیر شده، دسر، شیرینی، شکلات، غلات بدون سبوس، لبنیات چرب و تنقلات است، بیشتر علائم افسردگی را گزارش می کنند و افرادی که رژیم غذایی آنها بر پایه سبزیجات، میوه ها و ماهی است کمتر به افسردگی مبتلا می شوند.

 آیا اسیدهای چرب ضروری در بروز بیماری موثر است؟

اسیدهای چرب بخصوص امگا ۳ و امگا ۶ در ساخته شدن هورمونهای مغزی مانند دوپامین و سروتونین نقش مهمی دارند. مطالعات نشان می دهد که افسردگی با نسبت اسیدهای اسیدهای چرب امگا ۶ به ۳ مرتبط است. هرچه نسبت امگا ۶ به امگا ۳  افزایش یابد احتمال بروز افسردگی افزایش می یابد. بنابراین خوردن منظم غذاهای حاوی امگا ۳ باعث ایجاد تعادل در نسبت امگا ۳ به امگا ۶ می شود و می تواند در درمان افسردگی موثر باشد.

منابع سرشار از امگا ۳ ماهی های آب های سرد مانند ماهی تن و سالمون هستند. با اینکه بهترین نوع امگا۳ در روغن ماهی یافت می شود، اما نکته مهم این است که این ماهی ها اغلب همراه متیل جیوه هستند که می تواند باعث مسمومیت شود و این موضوع برای زنان باردار و شیرده  بسیار مهم است .

روی:

روی کاهش مقدار روی در بدن علاوه بر کاهش اشتها و ایجاد خستگی، باعث بروز افسردگی می شود. منابع غذایی روی عبارت از: گوشت، جگر، میگو، تخم مرغ، تخم کدو حلوایی، جوانه گندم، گوجه فرنگی، قارچ، سویا، سبوس گندم، کنجد، کاکائو، تخم آفتابگردان، برنج، ذرت، نان سبوس دار، جو، پنیر، حبوبات، آجیل بخصوص بادام، بادام زمینی، کره بادام زمینی و برنج قهوه ایی.

آهن:

کمبود آهن نیز در بروز افسردگی نقش دارد منابع غنی آهن مانند:گوشت، ماهی حبوبات، (عدس،لوبیا) جگر، میوه های خشک، آب آلبالو، خرما، کشمش، سبزیجات برگ تیره، تخم مرغ و غلات غنی شده، صبحانه و مغز دانه ها می باشد.

افرادی که از آسپرین، کاپتوپریل، سایمتدین آنالاپریل، فاموتیدین، ایبوبروفن، هیدروکسیدمنیزیم، ناپروکسن و رانیتیدین استفاده می کنند، باید از آهن بیشتری به صورت مکمل با تجویز پزشک استفاده کنند.

پروبیوتیک ها چگونه با این موضوع مرتبط هستند؟

استفاده از پروبیوتیک ها نظیر بیفیدو -باکتر با کاهش تجمع باکتریهای تولید کننده سم در دستگاه گوارش بر مغز موثرند از طرفی با تغییر سطح مواد التهابی، تاثیر بر سطح تریپتوفان مغز و تاثیر بر متابولیسم در مناطق خاصی از مغز بیش از بیش مورد توجه محققین قرار گرفته است. محصولات حاوی پروبیوتیک ها و مکمل آنها در بهبود سندرم خستگی مزمن و کاهش افسردگی نقش دارد.

بسیاری از ویتامین های گروه B به (ویژه B6 ،B12، فولات B9) برای ساخته شدن موادی که بر خلق و خو و سایر عملکردهای مغزی تاثیر می گذارند لازمند، اما میزان هر کدام کاملا“ مشخص نیست. اما کاهش میزان اسید فولیک برکیفیت درمان و شدت افسردگی موثر شناخته شده است.

بنابراین مناسب است افرادی که در دراز مدت از داروهای که با اسید فولیک تداخل دارند (نظیر آنتی اسید، کاربامازیپن، ضدبارداری) و خاطر نشان می شود افراد مبتلا به سرطان که از متوتروکسات، فنو باربیتال، پریمیدین و پریمتامین استفاده می کنند از مکمل یاری اسید فولیک بدون مشورت  پزشک استفاده نکنند.

سطح پایین گروه B می تواند ناشی از رژیم غذایی نامناسب و یا عدم توانایی درجذب ویتامین دریافتی نیز باشد. سالمندان، گیاه خوران، مبتلایان به  بیماریهای گوارشی، زخم معده، بیماری کرون وسلیاک در معرض کمبود این ویتامین ها هستند. البته باید بدانید چنانچه کمبود هر یک از این ویتامین ها وجود داشته باشد.

اگر چه دریافت مکمل می توانند کمک کننده باشد اما هیچ مکملی نباید جایگزین روشهای درمانی نظیر استفاده از داروهای ضد افسردگی و یا مشاوره روان درمانی باشد. وجود منابع زیر در رژیم غذایی تامین کننده نیاز به ویتامین های گروه B خواهد بود و می تواند به بهبود کاهش حافظه، آشفتگی های روحی، افسردگی، بی حالی، اضطراب  کمک کند.

تیامین(B1): غلات صبحانه، نخودفرنگی، تخمه آفتابگردان، جوانه گندم، کنجد، سویا، آجیل (بخصوص بادام هند، بادام، گردو، حبوبات بخصوص نخود، لوبیا، عدس، گندم سبوس دار، سیب ز مینی، گندم سیاه یا چاودار )

بیوتین(B7): تخم مرغ، جگر، گل کلم، قارچ، موز، هندوانه، توت فرنگی و بادام زمینی.

اسید فولیک (B9): حبوبات پخته به خصوص انواع لوبیا، اسفناج، کاهو، جوانه گندم، کلم پیچ، کلم، باقلای سبز، زرده تخم مرغ، گوشت گاو، مرکبات.

 

منابع:

  • تغذیه واسکیزوفرنی نویسنده  مقاله فاطمه تورنگ(کارشناس ارشدتغذیه)مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علوم پزشکی تهران مجله ۱۱۳  دنیای تغذیه
  • تغذیه دراختلال دوقطبی نویسنده مقاله فاطمه تورنگ(کارشناس ارشدتغذیه)مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علوم پزشکی تهران  مجله ۱۲۶ دنیای تغذیه
  • تغذیه وافسردگی  واضطراب  نویسنده مقاله لادن گیاهی (دکترای تغذیه از دانشگاه وین) مجله ۱۱۰ دنیای تغذیه
  • نویسنده
    بیمارستان ایرانیان
  • تعداد بازدید
    144 بازدید
۰دیدگاه فرستاده شده است.
شما هم دیدگاهی بنویسید

نه + 3 =

اخبار سایت